Fundusz zdefiniowanej daty w PPK: czy można wybrać inny?

PPK to pracownicze plany kapitałowe, czyli system długoterminowego oszczędzania z wpłatami Twoimi i pracodawcy. Fundusz zdefiniowanej daty to portfel, do którego te wpłaty trafiają według roku urodzenia. Z czasem sam ogranicza udział akcji, ale nie musisz w nim zostać – zobacz, jak działa i od czego zależy zmiana.

Czym jest fundusz zdefiniowanej daty w PPK?

Fundusz zdefiniowanej daty (FZD) to fundusz w PPK, którego polityka inwestycyjna zmienia się wraz z wiekiem uczestników. Tak opisuje go ustawa o pracowniczych planach kapitałowych. Firma prowadząca PPK zarządza kilkoma takimi funduszami, a każdy ma inne zasady dla innej grupy wiekowej. Rolę funduszu może też pełnić subfundusz wydzielony w jednym funduszu parasolowym. FZD gromadzi przy tym wyłącznie środki uczestników PPK.

Nazwa funduszu zawsze zawiera rok, czyli zdefiniowaną datę. To rok, w którym 60 lat kończą osoby urodzone w środkowym roku grupy roczników przypisanych do funduszu. Dzięki temu po samej nazwie widzisz, na jaki moment fundusz ustawia swoją strategię. Fundusz z datą 2050 będzie więc inwestował inaczej niż fundusz z datą 2030.

Do którego funduszu trafiasz według roku urodzenia?

Do funduszu zdefiniowanej daty trafiasz automatycznie, według roku urodzenia. Towarzystwa tworzą fundusze z datami co 5 lat, dla kolejnych pięcioletnich przedziałów roczników. Środkowy rocznik takiej grupy wyznacza datę z nazwy. Roczniki 1963–1967 mają środek w 1965 roku, więc pasuje do nich fundusz z datą 2025. Analogicznie osoby urodzone w latach 2003–2007 trafiają do funduszu 2065.

Nie składasz w tej sprawie żadnego wniosku, bo przypisanie wynika wprost z przepisów. Nazwę swojego funduszu znajdziesz w serwisie transakcyjnym, a listę wszystkich dostępnych funduszy – w umowie o prowadzenie PPK. Gdy fundusz osiągnie swoją datę, nadal działa, tylko w najostrożniejszym wariancie portfela.

Jak z wiekiem zmienia się udział akcji i obligacji?

Udział akcji w funduszu zdefiniowanej daty maleje w miarę zbliżania się do zdefiniowanej daty. Portfel dzieli się na dwie części. Część udziałowa to akcje, prawa do akcji i fundusze lokujące głównie w akcje. Część dłużna to obligacje, bony skarbowe, instrumenty rynku pieniężnego, depozyty bankowe i fundusze dłużne. Przedziały dla obu części wyglądają tak:

Faza funduszu	Część udziałowa	Część dłużna
od utworzenia do 20 lat przed datą	60–80%	20–40%
od 20 do 10 lat przed datą	40–70%	30–60%
od 10 do 5 lat przed datą	25–50%	50–75%
ostatnie 5 lat przed datą	10–30%, stopniowo malejąca	70–90%
od roku zdefiniowanej daty	najwyżej 15%	co najmniej 85%

Tabela wyznacza tylko granice, a konkretny udział w ich ramach ustala zarządzający. Dwa fundusze z tą samą datą mogą więc mieć różny skład. W ostatnich pięciu latach przed datą ustawodawca wprost nakazuje stopniowe przesuwanie środków z akcji do części dłużnej.

Czy można zmienić fundusz zdefiniowanej daty?

Fundusz zdefiniowanej daty można zmienić, choć wyłącznie w obrębie oferty firmy, która prowadzi Twój rachunek PPK. Konwersja to odkupienie jednostek jednego funduszu i nabycie za te pieniądze jednostek innego, zarządzanego przez to samo towarzystwo. Zamiana działa podobnie, tylko między subfunduszami. Tą drogą nie zmienisz instytucji wybranej przez pracodawcę. Do wyboru masz dwa warianty:

• konwersja lub zamiana przenosi już zgromadzone środki, a nowe wpłaty nadal płyną do funduszu właściwego dla wieku;
• osobna dyspozycja zmienia fundusz na stałe, więc kolejne wpłaty trafiają do nowego funduszu lub dzielą się między kilka.

We wniosku o konwersję lub zamianę podajesz procentowy podział środków między wybrane fundusze. Na jeden fundusz musi przypaść co najmniej 10% oszczędności zgromadzonych w PPK. Możesz więc przykładowo zostawić połowę w funduszu właściwym dla wieku, a resztę rozdzielić po równo między dwa inne. Sposób zmiany funduszu i podziału wpłat opisuje umowa o prowadzenie PPK. Zwykle złożysz taki wniosek online, w serwisie transakcyjnym.

Ile zmian funduszu w roku jest bezpłatnych?

Bezpłatne są najwyżej dwie konwersje lub zamiany w jednym roku kalendarzowym. Przepisy zakazują też pobierania opłat od wpłat do PPK i od samych przeniesień, z zastrzeżeniem tego limitu. Za trzecią i kolejną zmianę w tym samym roku towarzystwo może więc naliczyć opłatę. Jej wysokość i zasady sprawdzisz w umowie lub tabeli opłat.

Limit warto traktować jako hamulec bezpieczeństwa. Częste przerzucanie środków w reakcji na nastroje rynku łatwo kończy się sprzedażą po spadku. Lepiej zaplanować zmianę raz, z jasnym powodem, niż poprawiać ją co kwartał.

Co oznacza ryzyko funduszu w praktyce?

Ryzyko funduszu w praktyce oznacza wahania wartości jednostek, które widzisz na rachunku PPK. Fundusz z odległą datą trzyma większość aktywów w akcjach, więc jego wycena może mocno spadać i rosnąć. Fundusz bliski daty zachowuje się spokojniej, bo dominuje w nim część dłużna. Spokojniej nie znaczy jednak bez strat, bo obligacje też zmieniają cenę.

Wybór funduszu z inną datą zmienia więc profil ryzyka. Późniejsza data oznacza więcej akcji, a wcześniejsza – więcej obligacji. Wyniki z przeszłości nie mówią przy tym, jak fundusz zachowa się w kolejnych latach. Krótki okres obserwacji bywa szczególnie mylący, bo jeden dobry rok niczego nie przesądza.

Od czego zależy decyzja o innym funduszu?

Decyzja o innym funduszu zależy przede wszystkim od tego, kiedy planujesz sięgnąć po pieniądze. Domyślny fundusz zakłada horyzont do 60. roku życia. Jeśli spodziewasz się wypłaty później, dłuższy okres może uzasadniać więcej akcji. Jeśli wcześniej, ostrożniejszy portfel ogranicza ryzyko spadku tuż przed wypłatą.

Drugim czynnikiem jest Twoja odporność na spadki salda. Agresywniejszy fundusz ma sens tylko wtedy, gdy przy gorszym roku nie wycofasz się w panice. Liczy się też reszta majątku, np. oszczędności na IKE czy lokatach. PPK bywa tylko jednym z kilku koszyków, więc jego ryzyko warto oceniać na tle całości.

Jakie opłaty pobiera fundusz zdefiniowanej daty?

Fundusz zdefiniowanej daty może pobierać dwa rodzaje wynagrodzenia: za zarządzanie i za osiągnięty wynik. Wynagrodzenie za zarządzanie liczy się od wartości aktywów netto, a ustawa ogranicza je do 0,5% w skali roku. Wynagrodzenie za wynik ma limit 0,1% aktywów netto rocznie. Do tego dochodzą wymienione w przepisach koszty, np. prowizje transakcyjne i wynagrodzenie depozytariusza.

Opłatę za wynik towarzystwo nalicza dopiero po spełnieniu trzech warunków naraz. Fundusz musi mieć dodatnią stopę zwrotu za dany rok i pobić stopę referencyjną. Musi też osiągnąć wynik nie niższy niż 75% najwyższych stóp zwrotu funduszy z tą samą datą. Opłat nie widzisz jako osobnej pozycji, bo pomniejszają wycenę jednostek.

Gdzie sprawdzić skład i wyniki swojego funduszu?

Skład i wyniki funduszu sprawdzisz przede wszystkim na stronie firmy, która prowadzi Twoje PPK. Znajdziesz tam dokumenty informacyjne funduszu, np. dokument z kluczowymi informacjami, oraz bieżące wyceny jednostek. Maksymalne wynagrodzenie i koszty zawiera też umowa o prowadzenie PPK.

PFR, czyli Polski Fundusz Rozwoju, to spółka prowadząca portal mojeppk.pl, na którym łatwo porównać fundusze różnych instytucji. Do 20 grudnia każdego roku PFR publikuje tam stopy zwrotu funduszy zdefiniowanej daty na ostatni dzień wyceny w listopadzie. Porównuj fundusze z tą samą datą, bo tylko one mają podobne przedziały akcji i obligacji. Zestawienie funduszy z różnymi datami pokaże głównie różnicę w ryzyku, a nie w jakości zarządzania.

Przeglądając wyniki, patrz na kilka kolejnych lat, a nie na jeden rok. Sprawdź też, jaką część portfela fundusz faktycznie trzyma w akcjach, bo to tłumaczy sporą część różnic. Ostrożniejszy fundusz w roku wzrostów zwykle zostaje w tyle, ale w roku spadków traci mniej. Dopiero dłuższy okres pokazuje, czy zarządzający radzi sobie lepiej od konkurentów z tą samą datą.