IKE, czyli indywidualne konto emerytalne, chroni zyski przed podatkiem Belki, ale tylko wtedy, gdy pieniądze czekają na nim do emerytury. Wcześniejsze wycofanie oszczędności przepisy nazywają zwrotem i wtedy ulga przepada – w całości albo w części. Sprawdź, gdzie dokładnie przebiega ta granica i jak liczy się podatek.
Spis treści
- Na czym polega zwolnienie IKE z podatku Belki?
- Kiedy wypłata z IKE jest wolna od podatku?
- Czym różni się wypłata od zwrotu i zwrotu częściowego?
- Jak liczony jest podatek przy zwrocie z IKE?
- Jak w praktyce przebiega zwrot z IKE?
- Co nie jest zwrotem z IKE, a co się do niego wlicza?
- Czy po zwrocie z IKE można założyć nowe konto?
- Od czego zależy decyzja o zwrocie z IKE na pilny wydatek?
Na czym polega zwolnienie IKE z podatku Belki?
Zwolnienie IKE z podatku Belki oznacza, że zysk wypracowany na koncie nie jest opodatkowany. Podatek Belki to potoczna nazwa 19-procentowego zryczałtowanego podatku od dochodów kapitałowych, na przykład od odsetek z lokat. Samo IKE to wyodrębniony rachunek w funduszu inwestycyjnym, domu maklerskim, banku, zakładzie ubezpieczeń albo dobrowolnym funduszu emerytalnym. Zwolnienie dotyczy dochodów z oszczędzania na koncie – od odsetek po zyski z akcji czy jednostek funduszy. Ustawa o PIT zwalnia dochody z gromadzenia i wypłaty środków, z wypłaty dla osób uprawnionych po śmierci oszczędzającego oraz z przeniesienia konta.
Warunek wstępny jest jeden: oszczędzasz tylko na jednym IKE. Kto prowadzi kilka takich kont naraz, traci ulgę na wszystkich. Dochód z każdego z nich obciąża wtedy stawka 75%, a więc blisko czterokrotnie wyższa od zwykłego podatku Belki. Przepisy dopuszczają tu wyjątki, na przykład umowy z kilkoma funduszami tego samego towarzystwa, przy wspólnym rocznym limicie wpłat.
Kiedy wypłata z IKE jest wolna od podatku?
Wypłata z IKE jest wolna od podatku, gdy jednocześnie spełniasz warunek wieku i warunek wpłat z ustawy o IKE i IKZE. Pierwszy z nich to ukończone 60 lat albo 55 lat połączone z nabyciem uprawnień emerytalnych. Warunek wpłat ma dwie alternatywne wersje i wystarczy jedna z nich:
- wpłacasz na IKE w co najmniej pięciu dowolnych latach kalendarzowych, które nie muszą następować po sobie,
- ponad połowa wartości wszystkich wpłat trafiła na konto najpóźniej pięć lat przed złożeniem wniosku o wypłatę.
Osoba przed 60. urodzinami przedstawia dodatkowo decyzję organu rentowego o przyznaniu emerytury. Wypłata następuje na wniosek, jednorazowo albo w ratach, w ciągu 14 dni od wniosku, o ile nie wskażesz późniejszego terminu. Przy ratach dalsze wpłaty na to konto są zablokowane już od pierwszej z nich. Warunku wpłat nie stosuje się do kwot przeniesionych na IKE z PPE, czyli pracowniczego programu emerytalnego. Wycofanie kapitału bez spełnienia tych warunków nie jest w świetle przepisów wypłatą.
Czym różni się wypłata od zwrotu i zwrotu częściowego?
Wypłata od zwrotu różni się przede wszystkim tym, czy w chwili wycofania spełniasz warunki ustawy. Zwrot to wycofanie całości oszczędności bez przesłanek do wypłaty albo przeniesienia. Następuje po wypowiedzeniu umowy przez którąkolwiek ze stron. Zwrot częściowy to wycofanie tylko części pieniędzy, przy czym muszą one pochodzić z wpłat na IKE, a nie ze środków przeniesionych z PPE. Konto po nim działa dalej, a realizacja trwa do 30 dni od wniosku.
Wypłata transferowa to z kolei przeniesienie całego IKE do innego dostawcy, z którym wcześniej zawierasz nową umowę. Ulga zostaje wtedy nietknięta. Najważniejsze różnice między czterema operacjami wyglądają tak:
| Operacja | Kiedy następuje | Podatek Belki | Co dalej z kontem |
|---|---|---|---|
| Wypłata | po spełnieniu warunku wieku i wpłat | nie | nowego IKE już nie założysz |
| Zwrot | wypowiedzenie umowy bez spełnionych warunków | 19% od dochodu | umowa się kończy |
| Zwrot częściowy | wniosek o część pieniędzy z wpłat | 19% od dochodu przypadającego na zwrot | konto działa dalej |
| Wypłata transferowa | przeniesienie całości do innej instytucji | nie | historia wpłat przechodzi do nowego dostawcy |
Jak liczony jest podatek przy zwrocie z IKE?
Podatek przy zwrocie z IKE wynosi 19% i liczy się go od dochodu, a nie od całej wycofanej kwoty. Przy pełnym zwrocie dochodem jest różnica między wartością konta a sumą wszystkich wpłat. Przy zwrocie częściowym od wypłacanej kwoty odejmuje się koszt, czyli tę samą kwotę pomnożoną przez udział sumy wpłat w wartości konta. Dochodu nie pomniejszają straty z innych inwestycji kapitałowych z bieżącego roku ani z lat poprzednich. Podatek pobiera instytucja prowadząca konto jako płatnik, więc na Twój rachunek trafia kwota netto.
Weźmy przykład czysto ilustracyjny. Wpłaty stanowią cztery piąte wartości konta, a reszta to wypracowany zysk. Przy zwrocie częściowym opodatkowana jest więc jedna piąta wycofanej kwoty. Podatek wynosi 19% tej części, czyli niecałe 4% całej sumy. Przy pełnym zwrocie po wcześniejszych częściowych sumę wpłat pomniejsza się o koszty rozliczone przy tamtych operacjach. Gdy wartość konta nie przekracza sumy wpłat, dochód z tego wzoru nie powstaje.
Jak w praktyce przebiega zwrot z IKE?
Zwrot z IKE w praktyce zaczyna się od wypowiedzenia umowy albo od wniosku o zwrot częściowy. Przy wypowiedzeniu dostawca musi Cię pouczyć, że zwracane środki pomniejsza należny podatek. Gdy to on wypowiada umowę, informuje dodatkowo o możliwości przeniesienia konta. Ty z kolei składasz oświadczenie, że znasz konsekwencje zwrotu. Pieniądze powinny trafić do Ciebie przed upływem okresu wypowiedzenia.
Zwrot następuje co do zasady w pieniądzu, a nie w papierach wartościowych. W banku oszczędności wracają z oprocentowaniem naliczonym tak, jakby umowa trwała dalej. Umowa może przewidywać dodatkową opłatę za zwrot w ciągu maksymalnie 12 miesięcy od jej zawarcia. Jeśli na IKE trafiły kiedyś środki z PPE, przed pełnym zwrotem 30% sumy składek podstawowych wpłaconych przez pracodawcę do PPE trafia do ZUS.
Co nie jest zwrotem z IKE, a co się do niego wlicza?
Zwrotem z IKE nie jest każde wycofanie pieniędzy od dotychczasowego dostawcy. Przepisy wyłączają z tego pojęcia kilka sytuacji, w których ulga zostaje zachowana:
- przenosisz całość oszczędności do innej instytucji prowadzącej IKE w formie wypłaty transferowej,
- zmieniasz fundusz w ramach tego samego towarzystwa funduszy inwestycyjnych, czyli robisz konwersję,
- osoby uprawnione po śmierci oszczędzającego odbierają pieniądze jako wypłatę albo przenoszą je na własne IKE.
Niektóre zdarzenia ustawa zalicza za to do zwrotu, choć nie wynikają z wniosku oszczędzającego. Pozostawienie środków na rachunku po wygaśnięciu umowy traktuje się na równi ze zwrotem, także podatkowo. Podobnie kwalifikuje się zaspokojenie wierzyciela z zastawu ustanowionego na IKE – jako zwrot albo zwrot częściowy. Rozstrzyga więc forma operacji, a nie sam fakt, że kapitał opuszcza konto. Pamiętaj też, że przeniesienie obejmuje zawsze całość oszczędności, z wyjątkiem zmian między funduszami jednego towarzystwa.
Czy po zwrocie z IKE można założyć nowe konto?
Po zwrocie z IKE ustawa nie zakazuje założenia nowego konta. Zakaz ponownego otwarcia IKE dotyczy wyłącznie osoby, która dostała wypłatę jednorazową albo pierwszą ratę. Przy nowej umowie składasz oświadczenie, że nie gromadzisz oszczędności na innym IKE. Po 55. urodzinach potwierdzasz w nim dodatkowo brak wcześniejszej wypłaty z IKE. Przy wypłacie transferowej historia lat i sum wpłat przechodzi do nowej instytucji, a zwrot po prostu zamyka umowę.
Przeniesienie konta odpowiada więc na sytuację, w której nie pasuje Ci obecny dostawca, ale gotówki nie potrzebujesz. Zwrot dotyczy chwili, gdy pieniądze są potrzebne poza kontem, i w przeciwieństwie do przeniesienia kosztuje podatek. Obie drogi zaczynają się od kontaktu z dotychczasową instytucją, lecz prowadzą do zupełnie innych skutków.
Od czego zależy decyzja o zwrocie z IKE na pilny wydatek?
Decyzja o zwrocie z IKE na pilny wydatek zależy głównie od tego, jaką część konta stanowi zysk. Im większy jego udział, tym większa część wycofanej kwoty trafia pod podatek. Zwrot częściowy pozwala wyjąć tylko potrzebną sumę, a reszta dalej pracuje z ulgą. Pełny zwrot zamyka za to umowę i odbiera przyszłym zyskom z tych pieniędzy zwolnienie. Typowy scenariusz to nagła naprawa samochodu, leczenie albo awaria w domu. Liczy się też czas: na zwrot częściowy dostawca ma 30 dni, więc przy wydatku na jutro bywa on za wolny.
Pilna potrzeba rzadko zostawia czas na spokojne liczenie, dlatego te zasady warto znać wcześniej. Zapytaj swoją instytucję o aktualną wartość konta i sumę wpłat – z tych dwóch liczb oszacujesz podatek w kilka minut. Porównaj ten koszt z innymi źródłami pieniędzy, na przykład z poduszką finansową. Wycofanej kwoty nie odłożysz później ponad roczny limit, bo liczy się w nim każda wpłata dokonana w danym roku. Nietknięte IKE chroni przed podatkiem cały przyszły zysk aż do emerytury.