IKZE, czyli indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego, to dobrowolne konto emerytalne, z którego po ukończeniu 65 lat odbierzesz pieniądze jednorazowo albo w ratach. Stawka podatku jest w obu wariantach ta sama, ale raty zmieniają los reszty konta, sytuację spadkobierców i kalendarz składania dyspozycji. Zobacz, co ustalasz we wniosku i jakie skutki ma każdy wybór.
Spis treści
- Jak ustawa reguluje wypłatę z IKZE w ratach?
- Co ustalasz we wniosku o wypłatę ratalną?
- Czy raty da się zamienić na wypłatę jednorazową i odwrotnie?
- Czy każda rata z IKZE jest opodatkowana 10%?
- Czy pieniądze na IKZE pracują w trakcie wypłaty rat?
- Co dzieje się z ratami po śmierci oszczędzającego?
- Czy wypłata z IKZE obniży emeryturę z ZUS?
- Jak zaplanować termin wniosku o wypłatę z IKZE?
Jak ustawa reguluje wypłatę z IKZE w ratach?
Wypłata w ratach to rozłożony w czasie odbiór oszczędności z IKZE, który według ustawy o IKE i IKZE musi trwać co najmniej 10 lat. Wyjątek dotyczy osób zasilających konto krócej – wtedy okres rat może odpowiadać okresowi wpłat. Resztę szczegółów przepisy oddają regulacjom firmy prowadzącej konto. Dlatego harmonogram w funduszu inwestycyjnym może wyglądać inaczej niż w banku czy domu maklerskim. Ustawa zna przy tym tylko dwie formy wypłaty, więc odbiór dowolnej części poza harmonogramem rat nie jest osobną opcją. Częściowy zwrot, znany z IKE, na IKZE nie istnieje.
Pierwsza rata trafia do Ciebie co do zasady najpóźniej w ciągu 14 dni od złożenia wniosku. Możesz jednak zażądać wypłaty w terminie późniejszym. Wniosek złożony wcześniej nie musi więc oznaczać natychmiastowego startu. Przed wypłatą dostawca poprosi Cię też o wskazanie urzędu skarbowego właściwego dla Twojego PIT, a bez tej informacji może wstrzymać przelew.
Co ustalasz we wniosku o wypłatę ratalną?
Wniosek o wypłatę ratalną określa harmonogram, którego przepisy nie narzucają w szczegółach. Przykładowe regulaminy funduszy inwestycyjnych prowadzących IKZE każą wskazać w zleceniu:
- termin wypłaty pierwszej raty i dzień miesiąca, w którym przychodzą kolejne;
- liczbę rat, która przy wpłatach trwających 10 lat i dłużej musi pokryć co najmniej dekadę;
- częstotliwość wypłat, czyli raty miesięczne, kwartalne, półroczne albo roczne;
- w części funduszy kwotę pojedynczej raty zamiast samej ich liczby.
Zakres wyboru zależy od konkretnego dostawcy, dlatego zacznij od lektury jego regulaminu. Jeden ze sprawdzonych dokumentów przewiduje odkupienie wszystkich jednostek, gdy ostatnia rata wyszłaby zbyt mała. Inny każe wypłacić całość, jeśli saldo po racie spadłoby poniżej progu zapisanego w regulaminie. Takie zapisy potrafią skrócić harmonogram bez Twojej decyzji.
Czy raty da się zamienić na wypłatę jednorazową i odwrotnie?
Raty da się zamienić na wypłatę jednorazową w każdym czasie, dopóki na koncie zostają jakiekolwiek środki. Osoba uprawniona to osoba, która odbiera pieniądze z IKZE po śmierci oszczędzającego – i ona również ma takie prawo. Odwrotnego kierunku przepisy nie opisują. Wypłata jednorazowa przekazuje całość oszczędności, więc po niej nie ma już czego rozkładać na raty.
Z tej asymetrii wynika praktyczna wskazówka. Wybór rat zostawia Ci furtkę do odbioru reszty naraz, a wybór jednorazowej wypłaty niczego nie zostawia. Zwróć też uwagę na świeżo zawartą umowę. Dostawca może pobrać dodatkową opłatę za wypłatę w terminie do 12 miesięcy od zawarcia umowy, jeśli przewiduje to sama umowa. Dotyczy to także konta przeniesionego niedawno do nowej firmy.
Czy każda rata z IKZE jest opodatkowana 10%?
Każda rata z IKZE podlega zryczałtowanemu podatkowi 10%, bo ustawa o PIT opodatkowuje kwotę każdej wypłaty z konta. Płatnik to podmiot, który pobiera podatek za podatnika – tutaj instytucja prowadząca IKZE. Potrąca go przy każdym przelewie raty i przekazuje do urzędu skarbowego do 20 dnia następnego miesiąca. Do końca stycznia kolejnego roku składa też w urzędzie roczną deklarację.
Ten przychód nie łączy się z dochodami opodatkowanymi według skali. Rok wypłaty nie ma więc znaczenia dla stawki, inaczej niż przy zwrocie środków przed czasem. Raty nie liczą się też do limitu dochodów przy uldze na jedno dziecko, który obejmuje tylko dochody ze skali, z podatku liniowego i z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. To samo dotyczy wypłaty jednorazowej, bo stawka i zasady poboru są w obu formach identyczne.
Czy pieniądze na IKZE pracują w trakcie wypłaty rat?
Pieniądze na IKZE pracują w trakcie wypłaty rat, bo każda rata ubywa z konta dopiero w dniu realizacji. W funduszach inwestycyjnych dostawca odkupuje przy tym jednostki proporcjonalnie ze wszystkich subfunduszy, w których je trzymasz. Niewypłacona reszta pozostaje w dotychczasowym składzie portfela. Przepisy wymagają przy tym, by wypłata miała formę pieniężną, więc aktywa muszą zostać zamienione na gotówkę.
Oto, jak oba warianty wypadają w kluczowych punktach:
| Kwestia | Wypłata jednorazowa | Wypłata w ratach |
|---|---|---|
| Podatek 10% | od całej kwoty, raz | od każdej raty, przy jej przelewie |
| Zmiana formy | niemożliwa po przelewie | w każdej chwili na jednorazową |
| Środki na koncie | wypłacone w całości | reszta dalej zainwestowana |
| Wpłaty na IKZE | koniec po wypłacie | koniec po pierwszej racie |
| Śmierć oszczędzającego | pieniądze są już na Twoim rachunku | reszta dla osób uprawnionych |
Rozłożenie odbioru w czasie oznacza też rozłożenie ryzyka rynkowego. Dalsza praca kapitału to zarówno szansa na wzrost, jak i ekspozycja na spadki. Przy portfelu akcyjnym warto więc przed złożeniem dyspozycji sprawdzić, czy jego skład pasuje do wieloletniego horyzontu wypłat. Zmianę alokacji łatwiej przeprowadzić, zanim ruszą przelewy.
Co dzieje się z ratami po śmierci oszczędzającego?
Raty po śmierci oszczędzającego nie przechodzą na nikogo automatycznie – resztę środków odbiera osoba uprawniona na własne żądanie. Według ustawy to osoba wskazana w umowie IKZE, a przy braku wskazania – spadkobierca. Wybiera ona wypłatę jednorazową, raty albo przeniesienie pieniędzy na swoje IKZE. Wypłata gotówkowa podlega tym samym 10%, a przeniesienie na własne konto jest zwolnione z podatku. Warunek wieku i lat wpłat jej nie dotyczy.
Termin 14 dni biegnie od złożenia żądania i kompletu dokumentów. Osobie wskazanej w umowie wystarczy akt zgonu i dokument tożsamości. Bez wskazania oszczędności wchodzą do spadku, a fundusz czy bank potrzebuje postanowienia sądu o nabyciu spadku i zgodnego oświadczenia spadkobierców o podziale. Dlatego aktualne wskazanie osób w umowie realnie skraca bliskim drogę do pieniędzy.
Czy wypłata z IKZE obniży emeryturę z ZUS?
Wypłata z IKZE nie obniży emerytury z ZUS według przepisów o zawieszaniu i zmniejszaniu świadczeń. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS wiąże ten mechanizm z przychodem z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Wypłata z prywatnego konta emerytalnego takim przychodem nie jest. Co więcej, zasady zawieszania nie obejmują emerytek po ukończeniu 60 lat i emerytów po ukończeniu 65 lat, a z IKZE wypłacisz oszczędności dopiero w tym drugim wieku.
Oba źródła działają więc niezależnie. Emerytura z ZUS to świadczenie z obowiązkowego systemu, a IKZE to dobrowolne oszczędności poza nim. Raty z konta mogą uzupełniać comiesięczny przelew z ZUS bez wpływu na jego wysokość. Wyjątek z ustawy dotyczy kontynuowania etatu u tego samego pracodawcy bez rozwiązania umowy, a nie wypłat z IKZE.
Jak zaplanować termin wniosku o wypłatę z IKZE?
Termin wniosku o wypłatę z IKZE wyznaczają dwa warunki: ukończone 65 lat i wpłaty w co najmniej pięciu latach kalendarzowych. Przepis nie wymaga, by lata wpłat następowały po sobie. Zanim wyślesz zlecenie, policz, w ilu latach faktycznie zasiliłeś konto. Brak jednego roku sprawi, że zamiast wypłaty z podatkiem 10% dostępny będzie tylko zwrot według skali.
Przed pierwszą ratą sprawdź jeszcze kilka spraw. Ostatnią wpłatę zrób przed wypłatą, bo po pierwszej racie konto przestaje przyjmować pieniądze. Upewnij się, że od zawarcia umowy minęło 12 miesięcy, jeśli niedawno przenosiłeś konto. Zaktualizuj wskazanie osób uprawnionych i podaj dostawcy właściwy urząd skarbowy. Gdy wolisz zacząć później, wpisz konkretną datę pierwszej raty w dyspozycji.
Długość harmonogramu dopasuj do pozostałych źródeł dochodu. Krótszy okres rat oznacza wyższe pojedyncze przelewy i szybsze wyjście z rynku. Dłuższy zostawia więcej kapitału w inwestycjach, ale też dłużej wystawia go na wahania. Stawka podatku w obu przypadkach jest taka sama, więc o wyborze przesądza płynność i tolerancja ryzyka.